Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır? Süresi, İtiraz ve İhlali (6284 Sayılı Kanun)

Uzaklaştırma kararı, şiddet uygulayan veya uygulama tehlikesi bulunan kişinin ortak konuttan uzaklaştırılmasını ve korunan kişiye, onun evine, okuluna ve işyerine yaklaşmamasını sağlayan bir önleyici tedbir kararıdır (6284 sayılı Kanun m. 5). Başvuru polise, jandarmaya, savcılığa veya aile mahkemesine yapılabilir; harç ya da masraf alınmaz ve ilk karar en çok altı ay için verilir.

Bu tedbirler, ceza davasından ve boşanma davasından bağımsız olarak, çok hızlı işleyen bir koruma sistemidir. Aile hukuku dosyalarını Bakırköy Adliyesi'nde takip eden bir Bağcılar boşanma avukatı olarak bu yazıda kararın nasıl alındığını, ne kadar sürdüğünü, itiraz yolunu ve karar ihlal edildiğinde ne olacağını kanun metnine dayanarak anlatıyoruz.

Uzaklaştırma Kararını Kimler İsteyebilir?

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun; şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korur (m. 1).

Bu geniş kapsamın üç önemli sonucu vardır:

• Evli olmak şart değildir. Nişanlı, eski eş, birlikte yaşanan veya yaşanmış partner ya da ısrarla takip eden bir kişi hakkında da tedbir istenebilir.
• Aynı evde yaşamak şart değildir. Kanundaki ev içi şiddet tanımı, mağdur ile şiddet uygulayanın aynı haneyi paylaşmadığı durumları da kapsar (m. 2).
• Şiddet yalnızca fiziksel değildir. Kanun fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü ve ekonomik şiddeti; tehdit, baskı ve özgürlüğün keyfî olarak engellenmesini de şiddet sayar (m. 2).

Başvuruyu mağdurun kendisi yapabileceği gibi Bakanlık, kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı da tedbir talep edebilir (m. 8/1). Yani bir yakınınız şiddete uğruyorsa durumu kolluğa veya savcılığa bildirmeniz koruma sürecini başlatabilir.

Hangi Tedbirler Alınabilir?

Halk arasında "uzaklaştırma kararı" denen şey aslında hâkimin verebileceği bir dizi önleyici tedbirden biridir. 6284 m. 5'e göre hâkim, şiddet uygulayan hakkında şu tedbirlerden birine, birkaçına veya benzerlerine karar verebilir:

• Mağdura yönelik şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürme içeren söz ve davranışlarda bulunmaması,
• Müşterek konuttan derhal uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsis edilmesi,
• Korunan kişiye, bulunduğu konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması,
• Çocuklarla kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılması, sınırlanması veya tümüyle kaldırılması,
• Korunan kişinin yakınlarına ve tanıklarına yaklaşmaması,
• Korunan kişinin eşyalarına zarar vermemesi,
• Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesi,
• Silahlarını kolluğa teslim etmesi,
• Alkol veya uyuşturucu etkisindeyken korunan kişiye yaklaşmaması, bağımlılığı varsa tedavisinin sağlanması.

Bunların yanında mülki amir (vali, kaymakam) ve hâkim, korunan kişi için koruyucu tedbirlere de karar verebilir: barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım, psikolojik ve hukuki danışmanlık, hayati tehlike varsa geçici koruma altına alınma, işyerinin değiştirilmesi veya aile konutu şerhi konulması gibi (m. 3 ve 4).

Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır? Adım Adım

Kanun, başvurunun "en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek" yere yapılabilmesini ister (m. 8/1). Pratikte izlenen yol şöyledir:

1. Nereye başvurulur? En yakın polis merkezi veya jandarma karakolu, adliyedeki Cumhuriyet Başsavcılığı (mesai dışında nöbetçi savcılık), aile mahkemesi veya Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi (ŞÖNİM). Acil bir tehlike varsa ilk adres kolluktur.
2. Ne anlatılır? Ne olduğu, ne zaman ve nerede olduğu, daha önce benzer olaylar yaşanıp yaşanmadığı ve korkunuzun neye dayandığı. Kolluk ifadenizi tutanağa geçirir; aile mahkemesine yazılı dilekçe de verebilirsiniz.
3. Hangi tedbirler istenir? Evden uzaklaştırma, yaklaşmama, iletişim yasağı gibi ihtiyacınız olan tedbirleri açıkça söyleyin. Çocuklarınız da tehlikedeyse onlar için de tedbir isteyin.
4. Karar: Önleyici tedbir kararı geciktirilmeksizin verilir (m. 8/3). Uygulamada aile mahkemeleri başvuruyu çoğu zaman aynı gün veya ertesi gün sonuçlandırır.
5. Tebliğ ve uygulama: Karar korunan kişiye ve şiddet uygulayana tebliğ edilir ve şiddet uygulayana, karara aykırı davranırsa zorlama hapsi uygulanacağı ihtarı yapılır (m. 8/4-5). Kararın uygulanmasından kolluk sorumludur.

Acil durumlarda kolluk da karar verebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; şiddet içeren söz ve davranışlardan kaçınma, evden uzaklaştırma, yaklaşmama ve yakınlara yaklaşmama tedbirlerini kolluk amiri de verebilir. Kolluk amiri evrakı en geç ilk iş günü hâkimin onayına sunar; hâkim 24 saat içinde onaylamazsa tedbir kendiliğinden kalkar (m. 5/2).

Başvuru ücretsizdir. 6284 kapsamındaki başvurular ile kararların uygulanması için yargılama gideri, harç veya posta gideri gibi hiçbir masraf alınmaz (m. 20). Avukat tutmak da zorunlu değildir.

Adresinizi gizli tutmak isteyebilirsiniz. Gerekirse korunan kişinin ve aile bireylerinin kimlik ve adres bilgilerinin tüm resmî kayıtlarda gizli tutulmasına karar verilebilir (m. 8/6). Başvururken bunu da talep edebilirsiniz.

Uzaklaştırma Kararı İçin Delil Gerekir mi?

Bu, en sık sorulan soru ve cevabı kanun metninde nüanslıdır. 6284 m. 8/3'e göre koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz. Uzaklaştırma gibi önleyici tedbirler için ise kanun "geciktirilmeksizin verilir" der ve kararın kanunun amacını tehlikeye sokacak şekilde geciktirilemeyeceğini belirtir.

Uygulamada aile mahkemeleri, mağdurun ayrıntılı ve tutarlı beyanını önleyici tedbir için de çoğunlukla yeterli görür; sağlık raporu, tanık veya mesaj kaydı aranmaksızın karar verilebilir. Yani kanıtınız olmaması başvurmanıza engel değildir.

Yine de elinizdeki delilleri saklamanızı öneririz: tehdit mesajları, arama kayıtları, sağlık raporu, fotoğraflar ve tanıklar. Tedbir kararı için şart olmasalar da kararın uzatılması, olası bir boşanma davası ve ceza soruşturması için belirleyici olurlar.

Uzaklaştırma Kararı Ne Kadar Sürer?

Tedbir kararı ilk defasında en çok 6 ay için verilebilir (m. 8/2). Hâkim daha kısa bir süre de belirleyebilir; uygulamada birkaç haftadan altı aya kadar değişen sürelerle karşılaşılır.

Şiddet veya şiddet tehlikesinin devam edeceği anlaşılırsa; hâkim resen veya korunan kişinin, Bakanlığın ya da kolluğun talebi üzerine tedbirin süresini uzatabilir, şeklini değiştirebilir, kaldırabilir veya aynen devam ettirebilir. Kanun uzatma sayısı için bir sınır koymaz.

Uzatma talebini, mevcut kararın süresi dolmadan önce yapmanız önemlidir. Süresi biten bir tedbir kendiliğinden sona erer ve yeni bir başvuru gerekir. Karardaki bitiş tarihini not alın.

Uzaklaştırma Kararına İtiraz

6284 kapsamında verilen kararlara karşı, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 2 hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir (m. 9). İtiraz hem tedbir talebi reddedilen mağdur hem de hakkında tedbir verilen kişi için geçerlidir.

İtirazı, o yerdeki bir sonraki numaralı aile mahkemesi (tek daire varsa asliye hukuk mahkemesi) inceler ve bir hafta içinde karar verir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir; bir üst mahkemeye taşınamaz.

İtiraz kararın uygulanmasını durdurmaz. Hakkınızda uzaklaştırma kararı verildiyse, itiraz ettiğiniz süre boyunca da karara uymak zorundasınız.

Karar İhlal Edilirse: Zorlama Hapsi

Hakkında tedbir kararı verilen kişi karara aykırı davranırsa, fiili ayrıca bir suç oluştursa bile, hâkim kararıyla 3 günden 10 güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur. Aykırılığın her tekrarında zorlama hapsi 15 günden 30 güne kadardır; ancak toplam süre 6 ayı geçemez (m. 13).

Zorlama hapsi bir ceza değil, karara uymaya zorlama aracıdır. Bu nedenle ihlal eden kişinin eylemi ayrıca tehdit, hakaret, yaralama veya kişilerin huzur ve sükûnunu bozma gibi bir suç oluşturuyorsa, zorlama hapsinin yanında ceza soruşturması da yürütülür. Bu durumda yapmanız gerekenleri savcılığa suç duyurusu rehberimizde anlattık.

İhlal gerçekleştiğinde vakit kaybetmeden kolluğa başvurun ve ihlali tutanağa geçirtin. Mesajlar, arama kayıtları ve tanıklar ihlalin tespitinde önemlidir.

Uzaklaştırma Kararı Boşanma, Velayet ve Nafakayı Nasıl Etkiler?

Uzaklaştırma kararı bir boşanma kararı değildir ve evliliği sona erdirmez. Ancak aile mahkemesi tedbirle birlikte, Çocuk Koruma Kanunu'ndaki tedbirler ile velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar verebilir (m. 5/3). Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyorsa ve henüz nafakaya hükmedilmemişse, hâkim talep üzerine tedbir nafakasına da karar verebilir (m. 5/4).

Boşanma davası açılırsa, tedbir kararına konu olaylar kusur değerlendirmesinde ve tazminat talebinde önemli bir yer tutar. Tedbir kararının kendisi tek başına kusuru ispatlamaz; kararın dayandığı olayların boşanma davasında ayrıca anlatılması ve ispat edilmesi gerekir. Bu konuyu boşanmada tazminat ve velayet davası rehberlerimizde ele aldık.

Hakkınızda Uzaklaştırma Kararı Verildiyse

Tedbir kararları mağdur beyanına dayanılarak hızla verildiğinden, haklarında karar verilen kişiler çoğu zaman kararı haksız bulur. Bu durumda izlenecek yol bellidir:

• Karara uyun. Haklı olduğunuzu düşünseniz bile karar yürürlükte olduğu sürece ihlal, zorlama hapsine yol açar. Korunan kişi sizi aramış veya davet etmiş olsa bile karar yürürlükte olduğu sürece temas kurmak risklidir.
• İki hafta içinde itiraz edin. İtiraz dilekçesinde olayların gerçekte nasıl olduğunu ve varsa delillerinizi gösterin.
• Ortak çocuklarla ilişkinizi mahkeme kanalıyla düzenletin. Kararda çocuklarla kişisel ilişki sınırlandıysa veya belirsizse, bunu kendiniz çözmeye çalışmayın; aile mahkemesinden düzenleme isteyin.
• Eşyalarınız için kolluktan yardım isteyin. Kişisel eşya ve belgelerinizin teslimini kolluk marifetiyle talep edebilirsiniz (m. 8/7).

Hukuki Destek

6284 sayılı Kanun mağdurun avukat tutmadan, ücretsiz ve hızla korunabilmesi için tasarlanmıştır; acil durumda bir avukat beklemeden doğrudan kolluğa başvurun. Avukat desteği ise özellikle tedbirin uzatılması, ihlallerin takibi ve tedbirle bağlantılı boşanma, velayet ve nafaka süreçlerinin birlikte yönetilmesinde fark yaratır.

Av. Hasan Can Güler, anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, velayet, nafaka ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirlerine ilişkin dosyalarda dava takibi yapmaktadır. Aile hukuku alanındaki hizmetlerimizi İstanbul boşanma avukatı sayfamızda bulabilirsiniz.

İlgili hükümlerin güncel metnine 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun üzerinden mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Uzaklaştırma kararı için kanıt gerekir mi?

Kanun, koruyucu tedbirler için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmayacağını, uzaklaştırma gibi önleyici tedbirlerin ise geciktirilmeksizin verileceğini düzenler. Uygulamada mağdurun ayrıntılı ve tutarlı beyanı çoğunlukla yeterli görülür. Elinizdeki mesaj, rapor ve tanık gibi delilleri yine de saklayın; tedbirin uzatılması ve boşanma davası için önemlidirler.

İlk uzaklaştırma kararı kaç gün verilir?

Tedbir kararı ilk defasında en çok 6 ay için verilebilir. Hâkim daha kısa bir süre de belirleyebilir. Şiddet tehlikesi devam ediyorsa, süre dolmadan başvurularak karar uzatılabilir.

Uzaklaştırma kararı alınca ne olur?

Karar şiddet uygulayana tebliğ edilir ve karara uymazsa zorlama hapsi uygulanacağı ihtar edilir. Evden uzaklaştırma kararı verildiyse kişi ortak konutu derhal terk etmek zorundadır. Kararın uygulanmasını kolluk takip eder; ihlal hâlinde kolluğa başvurduğunuzda zorlama hapsi süreci başlatılır.

Polis uzaklaştırma kararı verebilir mi?

Evet, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri evden uzaklaştırma, yaklaşmama ve benzeri tedbirleri verebilir. Bu karar ilk iş günü hâkimin onayına sunulur ve hâkim 24 saat içinde onaylamazsa kendiliğinden kalkar.

Uzaklaştırma kararı sabıka kaydına işler mi?

Uzaklaştırma kararı bir ceza değil, koruma tedbiridir; bu nedenle adli sicil kaydına (sabıka kaydına) mahkûmiyet olarak işlenmez. Ancak kararlar ilgili kurumlarca kayıt altına alınır. Karara konu eylem ayrıca bir suç oluşturuyorsa, o suçtan verilecek mahkûmiyet adli sicile işlenir.

Uzaklaştırma kararı için ücret ödenir mi?

Hayır. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki başvurular ile kararların uygulanması için harç, yargılama gideri veya posta gideri alınmaz. Avukat tutmak da zorunlu değildir.

Evli olmayan çiftler uzaklaştırma kararı alabilir mi?

Evet. Kanun yalnızca eşleri değil, kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korur. Birlikte yaşanan veya yaşanmış partner, eski eş, nişanlı ya da ısrarla takip eden bir kişi hakkında da tedbir istenebilir.