Maaş Haczi: Kesinti Oranı, Haczedilemeyen Mallar ve Haczin Kaldırılması

İcra takibinin borçlu açısından en somut hâle geldiği an, maaş bordrosunda kesintiyi gördüğü andır. Bu noktada en çok sorulan iki soru vardır: maaşımın ne kadarı kesilebilir ve bunu nasıl durdururum?

İkisinin de cevabı sanıldığından daha nüanslıdır. "Maaşın en fazla dörtte biri kesilir" şeklindeki yaygın bilgi, kanunun söylediğinin tam tersidir. Bankalar ve ticaret şirketleriyle çalıştığımız dönemden gelen birikimle hem alacaklı hem borçlu tarafını temsil eden bir Bağcılar icra avukatı olarak, bu yazıda haciz aşamasının kurallarını ve borçlunun elindeki savunma araçlarını ele alıyoruz.

Haciz Aşamasına Nasıl Gelinir?

Haciz, takibin ilk adımı değil son adımıdır. Sıralama şöyledir:

1. Alacaklı takip talebinde bulunur, borçluya ödeme emri (ilamsız takip) veya icra emri (ilamlı takip) tebliğ edilir.
2. Ödeme emrine 7 gün içinde itiraz edilmez veya icra emrindeki 7 günlük ödeme süresi geçerse takip kesinleşir.
3. Takip kesinleştikten sonra alacaklı haciz isteyebilir.

Yani haciz gelmişse, itiraz süresi çoktan geçmiş demektir. Henüz bu aşamaya gelmediyseniz, izlenecek yolu icra takibine ve ödeme emrine itiraz rehberimizde, icra emri aldıysanız ilamlı icra takibi yazımızda bulabilirsiniz. Adınıza açılmış bir dosya olup olmadığını icra dosyası sorgulama rehberimizden kontrol edebilirsiniz.

Maaşın Ne Kadarı Haczedilebilir? Dörtte Bir Kuralı

İİK md. 83, maaş ve ücretleri "kısmen haczi caiz olan şeyler" arasında sayar. Hüküm şöyle işler: borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra müdürünce lüzumlu olarak takdir edilen miktar düşüldükten sonra kalan kısım haczedilebilir. Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz.

Bu cümlenin yönü çok önemlidir. Kanun "en fazla dörtte biri" demez; "dörtte birinden az olamaz" der. Yani dörtte bir bir alt sınırdır. Borçlunun geliri yüksekse icra müdürü daha yüksek bir oran takdir edebilir; buna karşılık gelir ne kadar düşük olursa olsun kesinti dörtte birin altına indirilemez.

Uygulamada gelirlerin büyük kısmı için dörtte bir oranı uygulanır ve bordroda görülen kesinti budur. Ancak yüksek gelirli dosyalarda daha yüksek oran talep edilebileceğini bilmek, her iki taraf için de önemlidir.

Asgari ücret bakımından özel bir muafiyet yoktur. Asgari ücretle çalışan bir borçlunun maaşı da haczedilebilir ve kesinti yine dörtte birin altına inemez. Yerleşik uygulama bu yöndedir.

Hangi Ödemeler Maaş Haczine Girer?

Kesinti yalnızca çıplak maaş üzerinden değil, işçiye yapılan ücret niteliğindeki ödemelerin tamamı üzerinden hesaplanır:

• Aylık ücret ve fazla mesai ücreti
• İkramiye ve prim ödemeleri
• Yıllık izin ücreti
• İhbar tazminatı

Kıdem tazminatı bakımından uygulama farklıdır: kıdem tazminatının haczedilebilirliği tartışmalı olmakla birlikte, yerleşik uygulamada kıdem tazminatı da haczedilebilir kabul edilmektedir. Buna karşılık vücut veya sağlık üzerine verilen zararlar için ödenen tazminatlar İİK md. 82 uyarınca haczedilemez.

Nafaka Alacaklarında Durum Farklıdır

Maaş haczindeki dörtte bir sınırı, nafaka alacakları bakımından uygulanmaz. Nafaka, imtiyazlı bir alacaktır.

Uygulamadaki işleyiş şudur: işleyecek (cari) nafaka için hükmedilen tutar maaştan doğrudan kesilir; bu kesinti dörtte bir sınırına tabi değildir. Kalan tutar üzerinden ise birikmiş nafaka ve diğer alacaklar için genel kurallara göre kesinti yapılır.

Nafaka türlerini, artırım ve kaldırma davalarını ve nafakanın tahsil yollarını nafaka türleri ve hesaplama rehberimizde ayrıntılı ele aldık.

Emekli Maaşı Haczedilebilir mi?

Kural olarak hayır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu md. 93 uyarınca sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri haczedilemez.

Bu kuralın üç istisnası vardır:

• Nafaka borçları
• SGK'ya olan borçlar (Kurumun takip ve tahsili gereken alacakları ile yersiz ödemelerden doğan borçlar)
• Borçlunun açık muvafakati

Üçüncü istisna uygulamada en çok istismar edilen noktadır. Muvafakat geçerli olabilmesi için haciz işleminden sonra verilmiş olmalıdır. Kredi sözleşmesine veya senede önceden konulan "emekli maaşımın haczini kabul ediyorum" kaydı geçersizdir; İİK md. 83/a, haczi caiz olmayan mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmaları açıkça geçersiz sayar.

Emekli maaşının yattığı banka hesabına bloke konulması hâlinde, hesaptaki paranın emekli maaşından geldiğini ispatlayarak haczin kaldırılması istenebilir.

Haczedilemeyen Mallar (İİK md. 82)

Kanun, borçlunun asgari yaşam koşullarını ve mesleğini sürdürme imkânını korur. Haczedilemeyecek mal ve haklar arasında öne çıkanlar şunlardır:

• Borçlunun haline münasip evi
• Ekonomik faaliyeti bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli eşya
• Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu ev eşyası (para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ve süs eşyası hariç)
• Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı
• Vücut veya sağlık üzerine verilen zararlar için ödenen tazminatlar
• Öğrenci bursları
• Devlet malları ve özel kanunlarında haczi yasaklanan mallar

Lüzumlu ev eşyası kavramı en çok soru doğuran başlıktır. Kural şudur: aynı amaca hizmet eden eşyadan biri haczedilemez; birden fazlası varsa fazlası haczedilebilir. Yani evdeki tek buzdolabı, tek çamaşır makinesi veya tek televizyon haczedilemez; ikincisi haczedilebilir.

Haline münasip ev bakımından ise kısmi bir rejim uygulanır: evin değeri borçlunun haline münasip olanı aşıyorsa, taşınmaz haczedilip satılır ve satış bedelinden borçlunun haline münasip bir konut edinmesine yetecek kısım kendisine bırakılır, kalanı alacaklıya ödenir. Aynı kural mesleki alet ve edevat için de geçerlidir.

Evde Haciz: Sınırlar ve Süreler

Haciz işlemi için konuta girilebilir. İİK md. 80 uyarınca kapalı yerler açtırılabilir, gerekirse kolluk yardımı alınır ve kilit açtırılabilir. Kapının açılmaması işlemi engellemez.

Buna karşılık kanun zaman bakımından sınır koyar. İİK md. 51 uyarınca güneş battıktan sonra ve güneş doğmadan önce ile resmî tatil günlerinde haciz yapılamaz. Gündüz başlamış olan hacze gece devam edilebilir.

Uygulamada bilinmesi gereken bir nokta daha vardır: haciz sırasında evdeki eşyanın üçüncü bir kişiye ait olduğu ileri sürülürse, bu iddia istihkak iddiasıdır ve haciz tutanağına geçirilmesi gerekir. Tutanağa geçirilmeyen istihkak iddiasının sonradan ileri sürülmesi çok daha zordur.

Birden Fazla Haciz Varsa: Sıra Kuralı

Bir borçlunun maaşı üzerinde birden çok alacaklının haczi bulunabilir. İİK md. 83 bu durumu düzenler: hacizler sıraya konur ve sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez.

Bunun anlamı, kesinti oranının alacaklı sayısıyla çarpılmadığıdır. Beş ayrı icra dosyası olsa dahi maaştan aynı anda beş kesinti yapılmaz; ilk sıradaki dosyanın alacağı bitene kadar diğerleri bekler.

İşveren, kendisine gönderilen maaş haczi müzekkeresinin gereğini yerine getirmekle yükümlüdür. Kesinti yapmayan veya eksik yapan işveren, kesmediği tutardan kendi malvarlığıyla sorumlu hâle gelebilir. İşçinin işten ayrılması hâlinde bu durumun derhâl icra dairesine bildirilmesi gerekir.

Haciz Nasıl Kaldırılır?

Somut duruma göre farklı yollar vardır.

Borcun ödenmesi veya taksitlendirme. En doğrudan yol borcun ödenmesidir. Ödeme gücü yoksa, İİK md. 111 uyarınca borçlu taksitle ödeme teklifinde bulunabilir; alacaklı ile yapılan taksit sözleşmesi de hacizlerin uygulanmasını erteleyebilir.

Haczedilmezlik şikâyeti. Haczedilemeyecek bir mal veya hak haczedilmişse, İİK md. 16 uyarınca icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulur. Süre, haczin öğrenilmesinden itibaren 7 gündür. Haline münasip evin haczine karşı ileri sürülen "meskeniyet iddiası" da bu yolla ve bu süre içinde ileri sürülür. Bu sürenin kaçırılması, hakkın kaybına yol açar.

İstihkak davası. Haczedilen mal üçüncü bir kişiye aitse, İİK md. 96 vd. uyarınca istihkak prosedürü işletilir.

Menfi tespit davası. Borcun hiç doğmadığı veya sona erdiği iddiasındaysanız menfi tespit davası açılabilir. Ancak takip başladıktan sonra açılan bu dava takibi kendiliğinden durdurmaz.

Satış istenmemesi nedeniyle haczin düşmesi. İİK md. 106 uyarınca alacaklı, hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını istemek zorundadır. Bu süre içinde satış istenmezse, İİK md. 110 uyarınca haciz kendiliğinden kalkar. Uzun süredir işlem görmeyen dosyalarda bu ihtimalin kontrol edilmesi gerekir.

Hukuki Destek

Haciz aşamasında kaybedilen haklar, çoğunlukla süre kaçırıldığı için kaybedilir. Haczedilmezlik şikâyeti için tanınan 7 günlük süre, meskeniyet iddiası ve emekli maaşı haczi bakımından belirleyicidir; bu süre geçtikten sonra haciz hukuka aykırı olsa dahi kaldırılması güçleşir. Aynı şekilde haciz sırasında tutanağa geçirilmeyen istihkak iddiası sonradan çok daha zor ispatlanır.

Alacaklı tarafında ise doğru haciz stratejisi — hangi malın, hangi sırayla ve hangi zamanlamayla haczedileceği — tahsilat oranını doğrudan belirler. Süresinde satış istenmediği için düşen hacizler, uygulamada en sık karşılaşılan tahsilat kaybıdır.

Av. Hasan Can Güler, bankalar ve ticaret şirketleriyle çalıştığı dönemden gelen uygulama tecrübesiyle hem alacaklı hem borçlu tarafına haciz, istihkak ve tahsilat süreçlerinde danışmanlık ve dava temsili sunmaktadır. İcra ve iflas hukuku alanındaki hizmetlerimizin tamamını Bağcılar icra avukatı sayfamızda, büromuzun tüm çalışma alanlarını ise Bağcılar avukat ve İstoç hukuk büromuz sayfasında bulabilirsiniz. Haciz tebliğ edildiyse süre işlemeye başladığından, vakit kaybetmeden konsültasyon talebi oluşturmanızı öneririz.

İlgili hükümlerin güncel metnine 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu üzerinden mevzuat.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Maaşın ne kadarı haczedilebilir?

İİK md. 83 uyarınca haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz. Yaygın bilinenin aksine bu bir üst sınır değil, alt sınırdır: icra müdürü, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli tutarı takdir ettikten sonra kalan kısmı haczedebilir ve yüksek gelirlerde oran dörtte birin üzerine çıkabilir. Nafaka alacakları bu sınırlamanın tamamen dışındadır.

Asgari ücret haczedilebilir mi?

Evet. Asgari ücret için kanunda özel bir muafiyet öngörülmemiştir; kesinti yine dörtte birin altına inemez. Asgari ücretle çalışıyor olmak, maaş haczini kendiliğinden engellemez.

Emekli maaşı haczedilebilir mi?

Kural olarak hayır. 5510 sayılı Kanun md. 93 uyarınca emekli aylıkları haczedilemez. İstisnalar: nafaka borçları, SGK'ya olan borçlar ve borçlunun haciz işleminden sonra verdiği açık muvafakat. Kredi sözleşmesine önceden konulan muvafakat kaydı geçersizdir.

Evimdeki eşyalar haczedilebilir mi?

İİK md. 82 uyarınca borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu ev eşyası haczedilemez. Kural, aynı işi gören eşyadan birinin haczedilemeyeceği, fazlasının haczedilebileceğidir. Para, altın, kıymetli evrak, antika ve süs eşyası bu korumanın dışındadır.

Oturduğum ev haczedilebilir mi?

Borçlunun haline münasip evi haczedilemez. Ancak evin değeri haline münasip olanı aşıyorsa taşınmaz haczedilip satılır; satış bedelinden borçluya haline münasip bir konut edinmesine yetecek tutar bırakılır, kalanı alacaklıya ödenir. Meskeniyet iddiası, haczin öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülmelidir.

Birden fazla icra dosyam var, maaşımdan kaç kesinti yapılır?

Aynı anda birden fazla kesinti yapılmaz. İİK md. 83 uyarınca hacizler sıraya konur ve sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez.

Haciz nasıl kaldırılır?

Borcun ödenmesi veya taksitlendirme dışında; haczedilemeyecek bir mal haczedilmişse 7 gün içinde icra mahkemesine haczedilmezlik şikâyeti, mal üçüncü kişiye aitse istihkak davası, borcun bulunmadığı iddiasındaysanız menfi tespit davası yolları vardır. Ayrıca alacaklı hacizden itibaren bir yıl içinde satış istemezse haciz kendiliğinden kalkar.

Evde haciz saat kaçta yapılabilir?

İİK md. 51 uyarınca güneş battıktan sonra, güneş doğmadan önce ve resmî tatil günlerinde haciz yapılamaz. Ancak gündüz başlamış olan hacze gece devam edilebilir. Kapının açılmaması işlemi durdurmaz; icra müdürü kolluk yardımıyla kapıyı açtırabilir.